Primary Care Unit Innovation in Thailand + นวัตกรรมบริการสุขภาพปฐมภูมิ

รายงานผลการดำเนินงานของโครงการ

หลักการและเหตุผล

สถานการณ์การระบาดของโรคหัวใจและหลอดเลือดในภาพรวมของประเทศ จากสถิติสาธารณสุข ปี 2544 และปี 2545 พบว่าเป็นสาเหตุการตายลำดับที่ 3 และที่ 4 และมีสาเหตุการตายเท่ากับ 56.2 และ 52.6 ต่อประชากรแสนคนตามลำดับ โดยมีภาวะความดันโลหิตสูงและเบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ   สำหรับโรคความดันโลหิตสูงมีอัตราตายลดลงจาก  6.3 ในปี 2544 เป็น 5.1  ต่อประชากรแสนคน ในปี 2545  โรคเบาหวานมีอัตราตายลดลงจาก 13.2 ในปี 2544 เป็น 11.8 ต่อประชากรแสนคน ในปี 2545 ซึ่งมาจากผลของการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมทั้งเชิงสังคมและกายภาพ ผลของการพัฒนาที่ไม่รู้เท่าทัน ทำให้วิถีชีวิตในชุมชนเสี่ยงต่อการเป็นโรคเพิ่มขึ้น ตั้งแต่มีการบริโภคยาสูบมากขึ้น การเคลื่อนไหวออกกำลังกายที่ลดลงทั้งในการทำงาน การเดินทางและการพักผ่อน การบริโภคเกินความจำเป็น และบริโภคอาหารที่ไม่เหมาะสม ทั้งรสอาหารที่มีส่วนประกอบของเกลือและน้ำตาลสูงขึ้น ส่วนประกอบไขมันจากสัตว์เพิ่มขึ้น ในขณะที่บริโภคพืชผักลดลง การบริโภคแอลกอฮอล์ปริมาณสูงและบ่อย การขาดความสามารถในการจัดการความเครียดที่ดี

                                จากสถานการณ์ข้างต้น รัฐบาลได้ดำเนินการทุกวิถีทาง ในการที่จะให้ประชาชนทุกคนมีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง จึงได้กำหนดนโยบายการสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ให้มีความตื่นตัวและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครัวและชุมชน และเพื่อเป็นการควบคุมและลดโรคที่ทำให้คนไทยมีอัตราป่วย อัตราตาย และภาวะแทรกซ้อนของโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน มะเร็ง ไข้เลือดออก และเอดส์

                                จากสถานการณ์ดังกล่าว ชมรมหมออนามัยจังหวัดพิจิตร จึงได้จัดทำโครงการ Self Help Group ขึ้นเพื่อจัดระบบบริการพยาบาลและดูแลสุขภาพแบบองค์รวมให้แก่ประชาชนในพื้นที่ ทั้งระดับบุคคล ครอบครัว และกลุ่มคน โดยครอบคลุมกลุ่มประชากร ดังนี้

• 1. กลุ่มดี คัดกรองเพื่อค้นหาโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวานรายใหม่ และส่งเสริมการสร้าง สุขภาพไม่ให้เกิดการเจ็บป่วย
• 2. กลุ่มเสี่ยง ดูแล เฝ้าระวัง และส่งเสริมการดูแลสุขภาพตนเองได้
• 3. กลุ่มป่วย รักษา ป้องกันภาวะแทรกซ้อนและเสริมสร้างสุขภาพด้วยกระบวนการเรียนรู้ในกลุ่มผู้ป่วยและญาติ สามารถดูแลสุขภาพตนเองได้

หากผู้ป่วยได้มีส่วนร่วมในการคิดในการวางแผนการดูแลตนเอง  โดยมีทีมบุคลากรทางการแพทย์เป็นผู้ส่งเสริมและสนับสนุน  จะทำให้ผู้ป่วยมีอำนาจในการควบคุมตนเองมากขึ้น  และในการวางแผนการจัดกิจกรรมนั้น  กิจกรรมจะมุ่งเน้นในการมีส่วนร่วมของผู้ป่วย  และส่งเสริมให้ผู้ป่วยได้ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน  จะเป็นการช่วยให้ผู้ป่วยได้รับรู้ในคุณค่าและความสามารถของตนเองตลอดจนการเข้าร่วมกิจกรรมของผู้ป่วย  จะช่วยให้ผู้ป่วยเบาหวานเกิดกำลังใจ  เนื่องจากได้มีโอกาสในการพูดคุยแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นกับผู้ป่วยที่เป็นโรคเดียวกัน  และมีสถานภาพที่คล้ายคลึงกันประกอบกับการเสริมทักษะต่างๆ ที่จำเป็นในการดูแลตนเอง  โดยการฝึกทักษะร่วมกับการสาธิตจะเป็นการเสริมความมั่นใจ  สามารถทำให้ผู้ป่วยปฏิบัติได้จริง  นอกจากนี้การที่บุคลากรทางการแพทย์  ซึ่งเป็นผู้ที่มีความรู้ความชำนาญ  จะปรับเปลี่ยนบทบาทจากผู้สอนเป็นผู้ส่งเสริมให้ผู้ป่วยได้เกิดการเรียนรู้  โดยการจัดบรรยากาศของการเรียนรู้ที่ทำให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมให้มากที่สุดในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และความคิดเห็น  เพื่อนำไปสู่การสร้างสรรค์ความรู้ใหม่  รวมทั้งการส่งเสริมให้ผู้เรียนได้พัฒนาความคิดและทักษะในการปฏิบัติเพื่อการเปลี่ยนแปลงในระดับบุคคลและสังคม  ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวเป็นแนวทางในการสร้างพลังให้กับผู้ป่วย  ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะจัดโปรแกรมกลุ่มช่วยเหลือกันเองในการดูแลสุขภาพตนเองของผู้ป่วยเบาหวาน  โดยมุ่งเน้นความสามารถในการดูแลตนเองให้มากขึ้น  ซึ่งใช้แนวคิดในการเสริมสร้างพลังอำนาจให้กับผู้ป่วยโดยเน้นกระบวนการกลุ่มให้ช่วยเหลือกันเอง และใช้แรงสนับสนุนทางสังคมซึ่งได้แก่เจ้าหน้าที่   บุคลากรทางการแพทย์และญาติ  ช่วยสนับสนุนส่งเสริมทั้งการให้ข้อมูลและให้กำลังใจแก่ผู้ป่วย  เพื่อให้ผู้ป่วยได้ดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสม  และเชื่อว่าประโยชน์จากการทำโครงการในครั้งนี้จะได้นำไปพัฒนาวิธีการจัดกิจกรรมกับผู้ป่วยเบาหวานและผู้ป่วยเรื้อรังอื่นๆ ให้มีประสิทธิภาพต่อไป